مروری بر رژیم‌ها: رژیم کتوژنیک ( برنامه غذایی کم کربوهیدرات و پرچربی)

رژیم کتوژنیک یا «کتو» یک برنامه غذای کم کربوهیدرات و پر چربی است که قرن‌هاست برای درمان بیماری‌های خاص مورد استفاده قرار می گیرد. در قرن نوزدهم، رژیم کتوژنیک معمولاً برای کمک به کنترل دیابت مورد استفاده قرار می‌گرفت. این رژیم، در سال ۱۹۲۰ به عنوان یک درمان موثر برای صرع در کودکانی که دارو برای آن ها ناکارآمد بود، معرفی شد. رژیم کتوژنیک همچنین به طور دقیق در مورد بیماری هایی چون سرطان، دیابت، سندرم تخمدان پلی کیستیک و آلزایمر مورد آزمایش قرار گرفته و از آن بهره گرفته شده است.

با این‌حال، به­ خاطر افزایش اشتیاق نسبت به رژیم کم کربوهیدرات که در دهه ۱۹۷۰ با رژیم اتکینز (یک رژیم بسیار کم کربوهیدرات و پر پروتئین که موفقیت تجاری و شهرت رژیم‌های کم کربوهیدرات را به سطح جدیدی رساند)  آغاز شد، این رژیم نیز به عنوان یک راهکار بالقوه برای کاهش وزن کم کم توجه ویژه‌ای را به خود جلب نمود. امروزه، رژیم‌های کم کربوهیدرات دیگری چون پالئو، ساوت بیچ، و دوکان همه پر پروتئین و با چربی متوسط هستند. در مقابل، رژیم کتوژنیک بخاطر محتوای پرچربی ویژه اش (معمولاً ۷۰ تا ۸۰٪) متمایز است، هرچند تنها با دریافت مقدار کمی پروتئین.-کتوژنیک-3 مروری بر رژیم‌ها: رژیم کتوژنیک ( برنامه غذایی کم کربوهیدرات و پرچربی)

رژیم کتوژنیک چگونه کار می کند؟

فرضیه رژیم کتوژنیک برای کاهش وزن این است که اگر بدن از گلوکز (منبع اصلی انرژی برای تمام سلول‌های بدن که با خوردن غذاهای کربوهیدرات‌دار به دست می‌آید) محروم شود، سوخت جایگزینی به نام کتون از چربی‌های ذخیره شده تولید می‌شود ( اصطلاح  keto -genic  هم از همین جا می‌آید). مغز از یک منبع ثابت، بیشترین میزان گلوکز یعنی حدود ۱۲۰ گرم به طور روزانه مصرف می‌کند، چون نمی‌تواند گلوکز را ذخیره کند. هنگام گرسنگی یا زمانی که کربوهیدرات بسیار کمی دریافت شده ‌است، بدن در ابتدا گلوکز ذخیره شده در کبد را بیرون می‌راند و به طور موقت عضله را می‌شکند تا گلوکز را آزاد کند. اگر این حالت ۴-۳ روز ادامه پیدا کند و گلوکز ذخیره شده به طور کامل تخلیه شود، در سطح خون هورمونی به نام انسولین کاهش می یابد و بدن شروع به استفاده از چربی به عنوان سوخت اولیه می کند. کبد از چربی، کتون می‌سازد که می‌تواند در غیاب گلوکز استفاده شود.

وقتی که کتون در خون جمع می‌شود، کتوز نامیده می‌شود. افراد سالم به طور طبیعی در طول مدتی که غذا به بدن‌شان نمی‌رسد (مثل خواب شبانه) و ورزش‌های سنگین, کتوز خفیفی تجربه می‌کنند. طرفداران رژیم کتوژنیک معتقدند اگر این رژیم با دقت رعایت شود، سطح کتون ها نباید به سطح آسیب زا (به نام “کتواسیدوز”) برسد، چرا که مغز از کتون‌ها برای سوخت استفاده می‌کند و افراد سالم معمولاً برای پیشگیری از تشکیل بیش از حد کتون ها، به اندازه کافی انسولین تولید می‌کنند. این که تولید کتوز چقدر زود اتفاق می‌افتد و چه مقدار کتوز در خون جمع می‌شود، از فردی به فرد دیگر متفاوت است و به عواملی چون درصد چربی بدن و میزان استراحت متابولیک بستگی دارد.

کتواسیدوز چیست؟

میزان بیش از حد کتون می‌تواند میزان سمی و خطرناکی از اسید در خون تولید کند، به این فرآیند کتواسیدوز می‌گویند. در طی کتواسیدوز، کلیه‌ها کتون ها‌ را به همراه آب از طریق ادرار بیرون می‌رانند که موجب کاهش وزن می‌شود. کتواسیدوز اغلب در افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ اتفاق می افتد؛ زیرا بدن آن ها هورمون انسولین را که مانع تولید بیش از حد کتون ها می شود، تولید نمی کند. با این حال در چند مورد نادر، در افرادی که دیابت ندارند نیز پس از یک دوره رژیم غذایی با کربوهیدرات بسیار کم کتواسیدوز گزارش شده‌است.-کتوژنیک-5 مروری بر رژیم‌ها: رژیم کتوژنیک ( برنامه غذایی کم کربوهیدرات و پرچربی)

رژیم غذایی

یک رژیم کتوژنیک “استاندارد” با نسبت خاصی از مغذی‌ها (کربوهیدرات‌ها، پروتئین، چربی) وجود ندارد. رژیم کتوژنیک به طور معمول کل کربوهیدرات مصرفی را به کمتر از ۵۰ گرم در روز کاهش می دهد، (کمتر از مقدار موجود در یک نان باژل متوسط)، و می تواند تا ۲۰ گرم در روز هم برسد. به طور کلی، منابع مشهور کتوژنیک، از میانگین کالری روزانه ۷۰ تا ۸۰ درصدش را به چربی اختصاص می‌دهند، ۵ تا ۱۰ درصدش را به کربوهیدرات و ۱۰ تا ۲۰ درصدش را به پروتئین. برای رژیمی با ۲۰۰۰ کالری، این به حدود ۱۶۵ گرم چربی، ۴۰ گرم کربوهیدرات و ۷۵ گرم پروتئین تبدیل می شود. مقدار پروتئین در رژیم غذایی کتوژنیک نسبت به سایر رژیم های دیگری که پروتئین بالا و کربوهیدرات پایین دارند، متعادل است، زیرا خوردن پروتئین بیش از حد می تواند از کتوز جلوگیری کند. اسید آمینه پروتئین می تواند به گلوکز تبدیل شود، بنابراین یک رژیم کتوژنیک، برای حفظ توده بدنی شامل عضلات پروتئین کافی درنظر می گیرد، اما این نیز همچنان موجب ایجاد کتوز می‌شود.

نسخه‌های بسیاری از رژیم  کتوژنیک وجود دارد، اما همه در ممنوعیت غذاهای حاوی کربوهیدرات مشترک هستند. برخی از این غذاها معلوم است: نشاسته‌ی غلات کامل یا تصفیه شده مانند نان، غلات صبحانه، ماکارونی، برنج و کلوچه؛ سیب زمینی، ذرت و سایر سبزیجات نشاسته دار؛ و آب میوه. برخی از آن ها ممکن است خیلی مشخص نباشد مانند لوبیا، حبوبات و بیشتر میوه‌ها. بیشتر نسخه های کتوژنیک مواد غذایی با چربی اشباع شده مانند چربی گوشت، گوشت فرآوری شده و کره را مجاز می دانند و همینطور منابع چربی های اشباع مانند آجیل، دانه ها، آوکادو، روغن گیاهی و ماهی های روغنی. بسته به نوع منبع اطلاعاتی شما، فهرست غذای کتوژنیک ممکن است متفاوت باشد و حتی با نسخه های دیگر در تضاد باشد.

خلاصه ای از غذاهایی که به طور معمول در رژیم غذایی کتوژنیک مجاز است

برنامه ها پیشنهاد می کنند تا وقتی مقدار وزنی را که دلخواه مان است، از دست نداده ایم، یک رژیم کتوژنیک را دنبال کنیم. وقتی به آن وزن رسیدیم, برای جلوگیری از افزایش دوباره وزن به مدت چند روز در هفته یا چند هفته در هر ماه همچنان به رژیم پایبند باشیم و با روزهای دیگری که مجاز به دریافت بیشتر کربوهیدرات هستیم جابجا کنیم.-کتوژنیک-3 مروری بر رژیم‌ها: رژیم کتوژنیک ( برنامه غذایی کم کربوهیدرات و پرچربی)

پژوهش های انجام شده تاکنون در رابطه با رژیم غذایی کتوژنیک

معلوم شده که رژیم کتوژنیک باعث ایجاد تغییرات متابولیک مفیدی در کوتاه مدت می شود. در کنار کاهش وزن، پارامترهای سلامتی مرتبط با اضافه وزن مانند مقاومت به انسولین، فشار خون بالا و افزایش کلسترول و                تری گلیسیرید را بهبود می بخشد. همچنین علاقه روزافزونی به بهره گیری از رژیم های کم کربوهیدرات، از جمله رژیم کتوژنیک برای دیابت نوع ۲ وجود دارد. در این مورد که چرا رژیم کتوژنیک باعث کاهش وزن می شود, چندین نظریه وجود دارد، هرچند در پژوهش ها به طور ثابت نشان داده نشده اند:

  • با توجه به مقدار بالای چربی در این رژیم غذایی و کاهش میل به غذا، موجب احساس سیری می شود.
  • کاهش میزان هورمون های تحریک کننده اشتها، مانند انسولین و گرلین، بخاطر مصرف مقدار محدود کربوهیدرات.
  • نقش مستقیم کتون (منبع اصلی سوخت بدن در رژیم) در کاهش احساس گرسنگی.
  • افزایش مصرف کالری به علت اثرات متابولیک تبدیل چربی و پروتئین به گلوکز.
  • افزایش چربی سوزی در برابر توده بدنی بدون چربی، که بخشی از آن به علت کاهش سطح انسولین است.-کتوژنیک-6 مروری بر رژیم‌ها: رژیم کتوژنیک ( برنامه غذایی کم کربوهیدرات و پرچربی)

مشکلات احتمالی

حفظ وزن پس از یک رژیم غذایی پرچرب، ممکن است چالش برانگیز باشد. علائم احتمالی محدودیت های شدید کربوهیدرات که ممکن است روزها تا هفته ها ادامه داشته باشند عبارتند از گرسنگی، خستگی، خلق پایین، تحریک پذیری، یبوست، سردرد، و “مه” مغزی. اگرچه این احساسات ناراحت کننده ممکن است از بین برود، اما راضی ماندن با انواع محدودی از مواد غذایی و محروم ماندن از خوردن خوراکی های لذتبخشی چون شیرینی ها یا چیپس ها ممکن است چالش های جدیدی ایجاد کند.

برخی از عوارض جانبی رژیم کتوژنیک در درازمدت، افزایش خطر ابتلا به سنگ کلیه و استئوپروز، و افزایش سطح اسید اوریک (عامل خطر برای نقرس) است. اگر غذاهای توصیه شده در رژیم کتوژنیک تنوع نداشته باشد، ممکن است بدن دچار کمبود برخی مواد مغذی شود. این مهم است که تنها بر خوردن غذاهای پرچرب تمرکز نکنیم, بلکه روزانه به طور متنوع سراغ گوشت های مجاز، ماهی، سبزیجات، میوه ها، آجیل و دانه ها هم برویم تا به مقدار کافی فیبر، ویتامین B و مواد معدنی (آهن، منیزیم، روی) – (مواد مغذی ای که معمولا در غذاهایی مانند غلات کامل که از رژیم حذف شده اند وجود دارد)، دریافت کنیم. از آنجا که تمام گروه های غذایی در این رژیم حذف می شوند، کمک یک متخصص تغذیه کمک می کند که کمبود مواد مغذی به حداقل برسد.

پرسش های بی پاسخ در رابطه با رژیم غذایی کتوژنیک

  • اثرات بلند مدت (یک سال یا بیشتر) این رژیم چیست و در رابطه با این رژیم مسائل مربوط به ایمنی هم وجود دارد یا نه؟
  • آیا مزایای سلامتی این رژیم غذایی ممکن است درافرادی که مشکلاتی در سلامت شان دارند و افراد مسن تبدیل به خطراتی شود؟ برای مبتلایان به کدام بیماری ها مزایای این رژیم تبدیل به خطر می شود؟
  • از آنجایی که چربی منبع اصلی انرژی است، آیا بخاطر مصرف انواع گوناگون چربی موجود در این رژیم (اشباع شده و اشباع نشده) آیا ممکن است بر سلامتی فرد اثر نامطلوب بلند مدتی بگذارد ؟
  • آیا دریافت بالای چربی و دریافت کم پروتئین در یک رژیم کتوژنیک برای بیماری هایی چون بیماری های کبد و کلیه که با پروتئین نرمال و متابولیسم چربی در ارتباطند بی خطر است یا نه؟
  • آیا رژیم کتوژنیک برای دوره هایی که رشد سریعی در حال رخ دادن است یا نیاز به افزایش مواد مغذی وجود دارد مانند دوره بارداری، شیردهی یا در دوران کودکی / نوجوانی بیش از حد محدود است؟-کتوژنیک-1 مروری بر رژیم‌ها: رژیم کتوژنیک ( برنامه غذایی کم کربوهیدرات و پرچربی)

سخن پایانی

پژوهش های موجود درباره تاثیر رژیم کتوژنیک در کاهش وزن همچنان محدود است. اکثر مطالعات تاکنون شمار کمی شرکت کننده داشته اند، کوتاه مدت بوده اند (۱۲ هفته یا کمتر) و گروه های کنترل را شامل نمی شده اند. نشان داده شده که یک رژیم کتوژنیک برای برخی از افراد فواید کوتاه مدتی از جمله کاهش وزن و بهبود کلسترول، قند خون و فشار خون داشته است. با این حال در مقایسه با اثرات رژیم های متداول کاهش وزن, اثرات آن پس از یک سال چندان متفاوت نیست.

حذف چند گروه غذایی و احتمال بروز علائم ناخوشایند ممکن است پایبندی به این رژیم را دشوار کند. تأکید بر غذاهایی که دارای چربی اشباع هستند نیز با توصیه های “رهنمودهای غذایی برای آمریکایی ها” و “انجمن قلب آمریکا” جور نیست و ممکن است اثرات بدی بر کلسترول LDL خون داشته باشد. با این وجود، می شود رژیم غذایی را اصلاح کرد تا به سمت مواد غذایی با چربی اشباع شده مانند روغن زیتون، آوکادو، آجیل، دانه و ماهی چرب نیز میل کند.

رژیم کتوژنیک می تواند برای افرادی که با روش های دیگر به سختی وزن کم می کنند یک گزینه باشد.  نسبت دقیق چربی، کربوهیدرات و پروتئین مورد نیاز برای دستیابی به سلامتی در میان افراد به دلیل آرایش ژنتیکی و ترکیب بدن آنها متفاوت است. بنابراین، اگر تصمیم به شروع یک رژیم کتوژنیک گرفتید، توصیه می شود با یک پزشک و متخصص تغذیه مشورت کنید تا هر گونه تغییرات بیوشیمیایی را پس از شروع رژیم، به طور دقیق رصد کند و یک برنامه غذایی ترتیب ببیند که با شرایط بدنی تان جور باشد تا از بروز هرنوع سوء تغذیه یا اختلال در سلامتی تان جلوگیری شود. یک متخصص تغذیه همچنین ممکن است در مورد بازگشت به کربوهیدرات پس از کاهش وزن راهنمایی تان کند. یک رژیم غذایی کربوهیدراتی اصلاح شده که تابع نمونه “بشقاب خوراک سالم” باشد می تواند بر بهبود سلامت و کاهش وزن در عموم مردم موثر باشد.

 

منبع: مدرسه سلامت عمومی هاروارد

تذکر مهم:

محتوای سایت فودیر در بخش «تغذیه سالم» کاربردهای آموزشی دارد و جایگزین توصیه های پزشکی شخصی برای شما نمی گردد. به منظور دریافت توصیه های پزشکی در رابطه با مناسب بودن هر نوع غذا یا شرایط پزشکی خاصی که دارید باید با پزشک متخصص و/یا متخصص تغذیه مشورت کنید. هرگز به خاطر خواندن مطلبی در سایت فودیرو، اخذ مشورت پزشکی را به فراموشی نسپارید یا این که آن را به تاخیر نیاندازید. ما در سایت فودیرو هیچ محصول خاصی را توصیه یا تایید نمی کنیم.

اگر این مطلب برایتان جالب بود، حتماً آن را لایک کنید و اگر خواستید در سایت یا مقالات خود از آن استفاده نمایید، ذکر نام فودیرو اجباری است.

 

پیشنهاد فودیرو :  رژیم غذاییDASH – کنترل فشارخون

یک دیدگاه بنویسید