اگر بدن انسان از مقادیر متناسب خاک، آب، هوا و آتش ترکیب شده باشد مزاج معتدل به وجود می­‎آید و اگر یکی بر دیگری برتر داشته باشد مزاج‎­های چهارگانه اصلی یعنی مزاج سوداوی، بلغمی، دموی و صفراوی ایجاد می­‎شود. در جدول ۱ رابطه هر مزاج با کیفیت مربوطه به صورت خلاصه ارایه شده است.

در شخص سوداوی سردی و خشکی، در انسان بلغمی سردی و تری، در فرد دموی گرمی و تری و نهایتا در شخص صفراوی گرمی و خشکی غلبه دارد. این کیفیت­‎ها یعنی، سردی، گرمی، تری و خشکی موجب بروز علایمی در فرد می­گردند که در ادامه مطالب مورد بحث قرار می­­‎گیرند.

جدول ۱- رابطه هر مزاج با کیفیت مربوطه

چهار رکنخاکآبهواآتش
کیفیت های اولیهسرد و خشکسرد و ترگرم و ترگرم و خشک
مزاجهای اصلیسوداویبلغمیدمویصفراوی

 

مزاج­ها

سوداوی مزاج­‎ها

قدیمی‎ها سودا را در نتیجه زیادی ترشح سیب آدم (تیروئید) دانسته اند. گویند براثر این عارضه در افراد خون کثیف می­‎گردد. سودا در تیرماه زیاد می‎­شود و گویند آب چشم به علت سودا است و می‎توان گفت سودا، مواد فیبرم و گویچه‎های قرمز است که مربوط به دستگاه رتیکولواندوتلیال است و طحال از منابع آن به شمار می‎رود. شخص سودایی مزاج را سودایی (Atrabilious) گویند. صفت سودایی سرد و خشک است. مسلما سودا را می‎­توان کمی مربوط به کبد دانست و باید آن را ناشی از اختلال در سیستم سمپاتیک (تند کننده) به حساب آورد و در افراد خیلی سرد مزاج تظاهر می‎­کند.

3

 

بلغمی مزاج‎ها

(بلغم= بلجم = رطوبت)

بلغم ماده‎­ای سفید و لزج است که غالبا هنگام بیماری از داخل بدن و دستگاه گوارش ترشح و به خارج دفع می‎­گردد. اگر ترشح غدد تیروئید کم شود، ترشح بلغم زیاد می‎­شود. زیادی بلغم باعث پیری زودرس می­گردد و در طب جدید معادل لنف و موکوس است که وارد گردش خون می­‎شود. صفت آدم بلغمی (Phlegmaic) سرد و تر است. بلغم از اختلالات سیستم پاراسمپاتیک (کند کننده) است و در افراد سرد مزاج و رطوبتی ظهور می‎­کند.

 

دموی مزاج­‎ها

مربوط به اختلالات توامان سمپاتیک (تند کننده) و پاراسمپاتیک (کند کننده) است و در افراد کمی گرم مزاج ظهور می‎­کند.

 

صفراوی مزاج‎­ها

قدیمی‎ها پایه مزاج صفراوی را بر کبد گذاشته‎­اند. یکی از وظایف کبد، صفرا سازی است که آن را در کیسه صفرا ذخیره می‎­کند. زردی رنگ صورت و چشم بیشتر از علایم صفرا است. کم شدن ترشح صفرا باعث اختلال در گوارش، یبوست، سنگ­های صفراوی وسوء هاضمه است. صفراوی مزاج ها را در زبان لاتین (Bilious) گویند. صفت صفراوی گرم و خشک است. کبد بیشترین مقدار صفرا را برای هضم چربی­ها و پروتیین­ها و دفع کلسترول در نیمه اول روز ترشح می­‌کند. صفت صفراوی ناشی از عدم تعادل سیستم سمپاتیک و پاراسمپاتیک است که در خون ترشح می­‌شود. اگر حالات صفراوی در ترشح مشاهده شده باشد با مصرف غوره یا کاسنی حال مریض رو به بهبودی می‌­گذارد.

Healthy food clean eating selection: fish, fruit, vegetable, seeds, superfood, cereals, leaf vegetable on gray concrete background copy space

 

جدول ۲- مزاج شناسی

مزاج هاگرم مرطوب دمویگرم خشک صفراویسرد خشک سوداییسرد مرطوب بلغمی
مشخصات پوستیقرمز و پرخونزردرنگ، پوست گرم و خشک و بیحالت، خارش پوستیتیره/کبود، خشک و بی طراوتسفید رنگ، پوست سرد و نرم و شفاف
خصوصیات اخلاقیخوش خلق، خوش گذران، کسل، فرمان بردار، فراموش کار، دیر درک، اعتماد به نفس بالا، قساوت آنی، مثبتتحریک پذیر عصبانی، مضطرب، درک بالا، زرنگ، مثبت و سریعزود خسته می شوند، آرام، قدرت تفکر زیادپرحوصله، آرام، خوش خواب، دیر درک، منفی
ادراررنگ تیره و بوی زیادرنگ تیره و بوی زیاد و گاهی سوزانرنگ روشن و بوی کمرنگ روشن و بوی کم
مدفوعرنگ تیره و بوی زیادرنگ تیره و بوی زیاد و دارای یبوسترنگ روشن و بوی کمرنگ روشن و بوی کم
ویژگیهای دهان و زبانمزه های دهان بی مزه یا شیرین، رنگ زبان قرمزدهان خشک، زبان خشک و زبر و گاهی تلخ، عطش زیادشور بودن مزه دهان هنگام بیدار شدن از خوابرنگ زبان سفید، آب دهان زیاد، زبان نرم با پرزهای تحلیل رفته و گاهی پوشیده از بار سفید
ویژگی های خوابخواب زیادعرق هنگام خواب، بی خوابی، خواب سبک و کوتاه و گاهی آشفتهخواب¬های آشفته و تیره و تار، در خواب چیزهای سیاه و خرابی ها و کوه ها می بیند و خوردنیهای ترش مزه و شور و لباسهای تیره می بیند.خواب رودخانه و باران و آب و لباس سفید و یا خوردنی های ترش و شور زیاد می بیند.
خصوصیات ظاهری

عضلات بزرگ، قفسه سینه پهنلاغر، عضلات بزرگ، قفسه سینه پهنلاغر، عضلات کوچک و قفسه سینه کوچکعضلات کوچک و قفسه سینه کوچک
موموهای پر حجم، ضخیم/نازک مجعد/ صاف با رشد سریعموهای پرحجم، ضخیم مجعد با رشد سریع موهای کم حجم، ضخیم/نازک مجعد/ صاف بارشد آهستهموهای کم حجم، نازک، صاف با رشد آهسته
نبضنبض مشخصنبض مشخصنبض نامشخصنبض نامشخص
مشکلات در سلامتیرگ¬های خون رساننده به مغز که در بالای پیشانی و کنار آن مشخص است، باد می کند، گردش خون تند و سریع، خونریزی شایع بینی و لثه و مقعدگودی دور چشم وزوز گوش، سردرد، در هوای گرم و در عصبانیت گز گز اندام هاسوزش سر معده، اشتهای کاذب، عرق شور، میل جنسی زیاد، گرفتگی عضلات پشت ساق پا، گرفتگی در ناحیه گلو به صورت یک حلقهضعف های هاضمه، آروغ ترش و ریفلاکس معده، عرق شور، اب بینی رقیق و سوزان، چروک شدن پوست دور چشم و زیر گلو به علت رطوبت زیاد، صاف کردن صدا به علت زیاد بودن ترشحات پشت بینی و حلقف تشنگی و عطش کم
فصل اوج مشکلاتبهارتابستانپاییززمستان

جدول ۳- طبع­ها و ارتباط آن با مواد غذایی مفید و مضر برای هر طبع

مزاجمواد غذایی با عادات مفیدمواد غذایی با عادات مضر
دمزر شک، خیار، انار، سوپ جو، لیمو ترش، نوشیدن روزی شش لیوان آب خنک نیم ساعت قبل و دوساعت ونیم بعد از غذاغذاهای سرخ شده پر چرب و پر حجم، پرخوری، کره و خامه، نان سفید، تخم مرغ
صفراانواع مرکبات، انار، شاه توت، هندوانه، گرمک، کدو خورشتی، روغن زیتون، سوپ جو، لیمو ترشغذاهای چرب و پر حجم، غذاهای گرم، ادویه جات تند، موز و خربزه، شیرینی و آجیل شور
سوداغذاهای گرمی بخش مانند گوشت گوسفند، شتر، کبوتر، گنجشک و سار، مصرف زیره با برنج، نعنا، دارچین، تخم شربتیبادمجان، غذاهای نمک سود، گوشت گاو و گوساله، ماست، ترشیجان، چای و نسکافه
بلغمغذاهای گرمی بخش مثل گوشت شتر و گوسفند، زنجبیل، نحود، زردچوبه، خاکشیر و میوه های رسیده و شیرینتمام مواد لبنی، شیر و ماست و دوغ، کره، خامه، پنیر، سرشیر، و کشک، ترشیجات، سرکه، گوشت گاو و گوساله و گوشتهای سفید، گوجه فرنگی، ماکارونی

 

جدول تغذیه مزاج سوداوی (سرد و خشک)

غذاها و نوشیدنی­‎هایی که سرد و خشک هستند برای بیماری‎­های سودایی مناسب نیست و بیماری‎ها را وخیم تر می کند.

 

جدول ۴- غذاها و نوشیدنی­های مضر برای مزاج سوداوی

غذاهاگوشت گاو، گوساله، ماهی همه نوع، سیرابی، پاچه، گوشت شتر مرغ، صدف، سوسیس، کالباس
سبزی هاکلم، گل کلم، سیب زمینی، گوجه فرنگی،قارچ، نخود سبز،لوبیا سبز،بادمجان، لوبیا، گشنیز، نخود فرنگی
میوه هامیوه ترش، لیمو، آب لیمو، آلو، انار ترش، پرتقال، گریپ فروت، توت فرنگی، تمشک
دانه ها و حبوباتذرت، ارزن، جو، ، عدس
لبنیات و روغن هاشیر، ماست، کشک
ادویه جات و چاشنی ها آلو، تمر هندی، رب، آب آلبالو، آب غوره، لیمو عمانی
نوشیدنی ها طعم دهنده هاچای، قهوه، شیر، یخ، ترشی، سرکه، سس گوجه فرنگی

nutrition

 

جدول تغذیه مزاج بلغمی (سرد و تر)

توجه: افراد بلغمی مزاج علایم بیماری ذیل را دارا هستند:

عطسه، سردرد، کاهش حافظه، صرع، پرخوابی، آسم، سینوزیت، التهاب و بزرگ شدن لوزه‎­ها، ضعف هضم غذا، ری­فلکس معده به مری، خیس کردن بستر، دردها و التهاب های مفصلی، ترشحات زنانه و تاخیر در عادت ماهیانه.

غذاها و نوشیدنی هایی که سرد و تر هستند و برای بیماری‎­های بلغمی مناسب نیستند و اوضاع جسمی را وخیم­تر می‎کنند.

 

جدول ۵- غذاها و نوشیدنی‎­های مضر برای مزاج بلغمی

غذاهاگوشت گاو، گوساله، ماهی، آش رشته
سبزی هاگوجه فرنگی، گشنیز، کاهو، خیار، کدو، چغندر، اسفناج
میوه ها انگور، هندوانه، توت فرنگی، کیوی، مرکبات
دانه ها و حبوباتتخم کدو، تخم خیار، تخم هندوانه، تخم کاهو، تخم کاسنی
لبنیات و روغن هاشیر، ماست، کشک، پنیر، جو
ادویه جات و چاشنی ها سماغ، غوره، لیمو عمانی
نوشیدنی ها طعم دهنده هادوغ، لیموناد، شربت آلبالو، عناب

meal-prrp

 

جدول تغذیه مزاج دموی (گرم و تر)

توجه: افراد دموی در صورت عدم رعایت دستورات، استعداد بیشتری به بیماری­‎های ذیل را دارا هستند:

سردرد، پرخوابی، هماتوری، خستگی، ضعف جسمانی، چاقی، تپش قلب.

غذاها و نوشیدنی‎هایی که گرم و تر هستند برای بیماری‎­های دموی مناسب نیستند و بیمار‎ی‎­ها را وخیم تر‎ می‎­کنند.

 

جدول ۶- غذاها و نوشیدنی‎­های مضر برای مزاج دموی

غذاها
گوشت گوسفند بره، بوقلمون، جگر، اردک، تخم اردک، مرغابی، گوزن، رشته فرنگی، ماکارونی، کیک، بیسکویت
سبزی ها
سیر، پیاز، زنجبیل، زیتون
میوه ها خرما، انبه، بادام، پسته، موز، فندق، انجیر، انگور
دانه ها و حبوباتگندم
لبنیات و روغن هاروغن کرچک، روغن زیتون، روغن آفتاب گردان
ادویه جات و چاشنی ها فلفل سیاه و قرمز، رازیانه، نعناع، آویشن، شوید
نوشیدنی ها طعم دهنده هاآب انگور، انبه، آب گرم، عسل، شکر، نمک، قند، چای، اغلب غذاهای شور و شرین

 

جدول تغذیه مزاج صفراوی (گرم و خشک)

توجه: افراد صفراوی مزاج علایم بیماری‎­های ذیل را دارا هستند:

اضطراب و تنش فکری، وز وز گوش، تپش قلب، اسهال خونی، هپاتیت، یرقان، لک بینی، افزایش خونریزی هنگام پریود، انزال زودرس، تلخی دهان، سرفه خشک، بی خوابی، سوزش ادرار بدون علت، لاغری شدید.

غذاها و نوشیدنی‎هایی که گرم و خشک هستند برای بیماری­های دموی مناسب نیستند و بیماری‎­ها را وخیم تر می‎­کنند.

 

جدول ۷- غذاها و نوشیدنی‎­های مضر برای مزاج صفراوی

غذاهاگوشت مرغ، گوشت تمام پرندگان کوچک، تخم مرغ، میگو، گوشت شتر، سرخ کردنی ها، قسنجان شیرین، کره عسل
سبزی هاسیر، پیاز، فلفل، خردل، جعفری، فلفل قرمز، تره، شاهی، شوید، کرفس
میوه ها گردو، فندق، موز، انگور، انجیر، خرما، نارگیل، کشمش
دانه ها و حبوباتنخود، سیاه دانه، بالنگ، دانه شنبلیله
لبنیات و روغن هاروغن آفتاب گردان
ادویه جات و چاشنی ها دارچین، میخک، جوز، فلفل سیاه و گرد فلفل قرمز، رازیانه، زنجبیل، زعفران، خردل
نوشیدنی ها طعم دهنده هاعسل، شربت زعفران

aox

 

منابع:

  • دکتر مهدی دانش، کتاب تغذیه و حواس شش گانه، تابستان ۱۳۹۶
  • مزاج شناسی و ویژگی­‎های تمام مزاج­ها، وب سایت namnak.com
  • آزمون مزاج شناسی، وب سایت tebyan.ir
  • آزمون مزاج شناسی، وب سایتkhodshenas.ir
نویسنده

خوردن و خوردنی را از دوران بچگی دوست داشتم و دارم. در واقع می شود گفت که من یک شکمو تمام عیار هستم. راستش حتی فکر اینکه روزی به خاطرعدم سلامت نتوانم شیشلیک به دندان بکشم هم آزارم می دهد. برای همین چی بخورم و چی نخورم همیشه واسم مهم بوده است. من تو فودیرو هستم برای گشت و گذار و نوشتن راجع به همین چیزها. اینجا هستم برای معرفی هر چه بهتر خوراکی ها....

یک دیدگاه بنویسید